Meteen naar de inhoud

Natuurinclusieve agroforestry

Doel is: de zon benutten om optimaal CO2 om te zetten in energierijke biomassa (voedsel, hout en vezels). Daaraan dragen vooral houtige gewassen bij, die in etagebouw optimaal CO2 omzetten in voedsel voor organismen op en in de bodem, waardoor groei en biodiversiteit gestimuleerd worden. Toename van biodiversiteit en langjarige CO2-vastlegging gaan samen en kunnen de toename van de CO2 in de atmosfeer ombuigen. De ombuiging van toenemende CO2 in de atmosfeer en de ombuiging van afnemende biodiversiteit kunnen leiden tot regeneratie van het ecosysteem. In dat geval kan landbouw regeneratief zijn. De kennis daarover is beperkt. Aan kennisontwikkeling wil het Fonds Natuurinclusieve Streekboerderijen bijdragen door bij boeren boerderij portalen op te zetten gekoppeld aan een kennisplatform, dat ook gebruikt kan worden voor de monitoring van het transitie proces.

In natuurinclusieve agroforestry worden diverse soorten houtige gewassen toegepast, bij voorkeur in heggenland met daartussen stroken van kruidenrijk grasland of akkerbouw. Een breed voedselpakket van noten, fruit, groente, eieren, zuivel en vlees wordt samengesteld door zorgvuldige selectie van meerjarige gewassen en zoveel mogelijk afgezet in de circulaire streekeconomie. Naast voedsel kunnen ook hout, vezels en natuur certificaten in de markt gezet worden. Middels natuur certificaten kunnen regeneratieve boeren beloond worden voor netto CO2 vastlegging met respect voor de biodiversiteit in en op de bodem. 

Desgewenst kunnen de hoeveelheid data uit het portaal gekoppeld worden naar de bedrijfsadministratie. Dan ontstaat een basis voor een integraal plan met de mogelijkheid om de jaarlijkse ontwikkeling van de toegevoegde waarde per arbeidsuur (=verdienmodel) te volgen. 

Het verdienmodel kan ontstaan door verhoging van de omzet in:

In regeneratieve agroforestry zijn de productiekosten laag door minimale toepassing van fossiele energie, door het sluiten van kringlopen en het beperken van reststromen. Na aftrek van kosten is het op meerdere bodemsoorten in Nederland (theoretisch) mogelijk arbeid voldoende te belonen (in €/uur).

De verandering van minerale landbouw naar regeneratieve landbouw is ingrijpend en langdurig (>8 jaar). Dat vraagt om planning en monitoring met behulp van indicatoren gegroepeerd in kennis clusters. In de uitwerking hieronder kijken we eerst naar de ecologische basis in 3 kennisclusters en daarna naar de productie hoeveelheden van voedsel, hout en vezels (clusters 4, 5 en 6)

De verwaarding van de producten, de beperking van kosten en arbeidsinzet en de integrale planning en monitoring worden uitgewerkt in de in de clusters 7-9. De kennisclusters met indicatoren worden hieronder uitgewerkt.


Optimaal benutten van zonne-energie

Fotosynthese is de basis van de voedsel productie. Dat wil zeggen: hoe meer groen oppervlak en hoe minder kale grond, des te meer CO2 omzetting in voedsel. Een indicator voor de efficiëntie is de CO2-voetafdruk van een productieproces (i14).

De CO2-voetafdruk wordt bepaald door:

  • aantallen houtige planten per ha (i11)
  • de CO2-vastlegging op de bodem (i12) verminderd met CO2 uitstoot door gebruik fossiele energie (i13)
  • de CO2-vastlegging in de bodem (i22)
  • onttrekking van hout en vezels voor langjarige toepassingen, b.v. in de bouw (i52)

Op basis van de CO2-voetafdruk kunnen producenten het productieproces van voedsel, hout en vezels laten certificeren. Het aantal certificaten zal overeenkomen met de CO2-voetafdruk (in tCO2/ha/jaar), ofwel de netto langjarige CO2-vastlegging (i14)


Optimaal benutten van zonne-energie

Fotosynthese is de basis van de voedsel productie. Dat wil zeggen: hoe meer groen oppervlak en hoe minder kale grond, des te meer CO2 omzetting in voedsel. De indicator voor de efficiëntie is de CO2-voetafdruk van een productieproces (i14).

De CO2 voetafdruk wordt bepaald door:

  • aantallen houtige planten per ha (i11)
    • de CO2 vastlegging op de bodem (i12) verminderd met de CO2 uitstoot door gebruik fossiele energie (i13)
    • de CO2 vastlegging in de bodem (i22)
    • onttrekking van hout en vezels voor langjarige toepassingen, b.v. in de bouw (i52)

    Op basis van de CO2-voetafdruk kunnen producenten het productieproces van voedsel, hout en vezels laten certificeren. Het aantal certificaten zal overeenkomen met de CO2-voetafdruk (in tCO2/ha/jaar), ofwel de netto langjarige CO2-vastlegging(i14)


Gezonde bodem

Bij de nulmeting worden bodemmonsters genomen en onderandere de pH het koolstofgehalte en het schimmelleven geanalyseerd. Als die onder controle zijn, vooral de mycorrhiza schimmels vormen een basis voor langjarige CO2-vastlegging in de bodem, een toename van voedseldistributie, via het voedselweb en een toename van levende organismen en biodiversiteit. En dat betekent een omhoogdraaiende spiraal, omdat toename van het bodemleven dat het bereik van de diepe wortelsystemen van houtige gewassen verder vergroot waardoor meer water en nutriënten binnen bereik komen. Toename van het bodemleven betekent ook meer diverse soorten bodemorganismen.

Bodem indicatoren

  • pH waarde (i21)
  • Verandering in bodemkoolstof door CO2 vastlegging in de bodem (i22)
  • aantal soorten schimmels in de bodem (i23)
  • aantallen grotere bodemorganismen, b.v. wormen (i24)


Water vasthouden

Een bodem met een hoog koolstofgehalte houdt veel water vast . Daardoor ontstaat meer waterbergingscapaciteit en meer kans dat planten bij droogte kunnen overleven. Als toch irrigatie nodig is met name in de eerste jaren na aanplant, dan wordt gebruik gemaakt van waterbesparende druppelsystemen.

Water huishouding indicatoren

  • hoogte van heggen i.v.m. luwte en CO2-vastlegging op de bodem (i31)
  • afstand tussen heggen in heggenland met strokenteelt (i32)


Vergroten van biodiversiteit

Meer biodiversiteit leidt tot meer veerkracht in het ecosysteem. Invasieve soorten komen meer in balans met plaagbestrijdende soorten. Voedselproductie en beheer van natuur en spontane soorten worden verbonden. Het ene gaat niet ten koste gaat van het andere, maar beide profiteren.

Indicatoren van biodiversiteit op de bodem

  • aantallen soorten organismen op de bodem(i41), b.v. tellingen door natuurorganisaties of door audio-opnamen
  • aantallen soorten natuurlijke vijanden en plaagbestrijders (i42)

Indicatoren van biodiversiteit op de bodem: aantal soorten schimmels x functionaliteit (i23)


Diverse teelten combineren

Door diverse teelten optimaal te combineren profiteren we van de natuurlijke interacties: Symbiose tussen bodemleven en planten, en tussen planten en dieren op de bodem. Dat maakt het ecosysteem veerkrachtig en levert een breed samengesteld gezond voedselpakket op voor mensen met een goede balans tussen plantaardige en dierlijke producten (80-20%). Een optimaal deel van de producten dienst naar de markt te gaan. De omzet in hoeveelheden wordt gemeten. De ontwikkeling van de omzet geeft een indicatie over de effectiviteit van maatregelen, die gemeten wordt met de aangegeven indicatoren (i11-55).

Meting van hoeveelheden marktproducten

  • voedselproducten van meerjarige gewassen (i51)
  • hout en vezel producten (i52)
  • voedselproducten van éénjarige gewassen (i53)
  • beloning voor opruiming van CO2 uitstoot uitgedrukt in aantal natuurcertificaten (i54)
  • producten van de dierhouderijen: zuivel, eieren en vlees (i55)


Goede landschappelijke inpassing

Bovengenoemde maatregelen komen samen in de landschapsontwerpsessie, en daar komen cultuurhistorie en specifieke wensen uit interviews met boeren bij. Er wordt gewerkt aan een plan en een gebiedseigen ontwerp met een aantrekkelijke afwisseling van hagen, voedselbossen, graasweiden, kruidenrijke akkers en strokenteelt. Een mooi erf hoort daarbij. Elke streekboerderij is een uniek ‘voedsellandgoed’

Voordelen

  • aantrekkelijk voor bezoekers en recreanten
  • visitekaartje voor het bedrijf en de marketing
  • aangename werkomgeving


De omzet in euro, berekenen door hoeveelheden (i51-54) x marktprijzen

  • Voedselproducten van houtachtige en kruidachtige meerjarige gewassen (i71)
  • Hout en vezel producten, die op de markt gebracht kunnen worden (i72)
  • Voedselproducten van éénjarige gewassen(i73)
  • Uitgifte van natuurcertificaten (i74) voor CO2-vastlegging en biodivers leven op en in de bodem
  • Grondgebonden omzeti51-i54 x marktprijzen = i71-i74 uitgedrukt in euro/ha/jaar
  • Producten van de dierhouderijen: zuivel, eieren en vlees (i75 in euro/jaar)
  • overige activiteiten (i76 in euro/jaar)

  • Kosten kunnen verlaagd worden door minder fossiele energie toe te passen en het aantal arbeidsuren te beheersen. Kosten toegerekend aan grondgebonden omzet en dierhouderijen kunnen verlaagd worden door benutting van de ecosysteemdiensten (o.a. zon en biodiversiteit), door het sluiten van kringlopen en het beperken van reststromen.
    Na kosten aftrek kan de toegevoegde waarde (theoretisch) voldoende zijn om meer dan €30/uur te verdienen.


Lange termijn waarden creatie

De toename van divers genetisch materiaal en van voorraden (water en koolstof) op en in de bodem draagt bij aan de veerkracht van het ecosysteem, en ook aan het bewustzijn bij consumenten waar hun voedsel vandaan komt.

Meerwaarde door:

  • bijdrage aan veerkracht van het ecosysteem
  • grotere betrokkenheid van consumenten
  • duurzaam perspectief voor toekomstige generaties


Planning, monitoring, kennis ontwikkeling en kennisdeling

De unieke combinatie van de boer op de boerderij wordt in beeld en in kaart gebracht, door de visie van de boer te bespreken en door een nulmeting op basis van de belangrijkste indicatoren. Daarvoor worden vervolgens streefwaarden gesteld overeenkostig de lange termijn visie van de boer zodanig dat op termijn een voldoende arbeidsbeloning (in €/uur) gerealiseerd kan worden.

Bedrijfsmatige organisatie Ecologische basis
Zon
Bodem
Water
Biodiversiteit
Teelten
Landschap
Exploitatie
Waardencreatie
Monitoring